Review bộ sách Dạy Con Làm Giàu: tập 1 có gì, có nên mua cả bộ 13 tập?

Dạy Con Làm Giàu là tên tiếng Việt của bộ sách Rich Dad của Robert Kiyosaki, do NXB Trẻ phát hành, gồm 13 tập. Tập 1, Để Không Có Tiền Vẫn Tạo Ra Tiền (Rich Dad Poor Dad, 1997), là một trong những cuốn sách tài chính cá nhân bán chạy nhất thế giới và cũng là cuốn nổi tiếng nhất bộ. Bài này tập trung vào tập 1, rồi trả lời câu hỏi nhiều người thắc mắc: có cần đọc hết 13 tập không.

Câu chuyện hai người cha

Kiyosaki kể ông lớn lên với hai hình mẫu. Người cha ruột học vấn rất cao, làm công chức, chăm chỉ nhưng cả đời chật vật về tiền. Người “cha giàu” là bố của bạn thân, ít học nhưng làm chủ nhiều doanh nghiệp và tài sản. Hai người có cách nghĩ trái ngược về tiền: một người nói “tôi không đủ tiền mua cái đó”, người kia hỏi “làm sao để tôi đủ tiền mua cái đó?”.

Toàn bộ cuốn sách là những bài học Kiyosaki nói rằng mình học được từ người cha giàu.

Sáu bài học chính

1. Người giàu không làm việc vì tiền. Người nghèo và tầng lớp trung lưu làm việc để kiếm tiền; người giàu xây dựng thứ khiến tiền làm việc cho họ.
2. Hiểu biết về tài chính. Bạn cần phân biệt tài sản và tiêu sản, và đọc được dòng tiền của chính mình.
3. Lo việc kinh doanh của chính mình. Ngoài công việc làm công, hãy dần xây dựng cột tài sản riêng.
4. Thuế và sức mạnh của doanh nghiệp. Phần này gắn với luật thuế Mỹ, ít áp dụng ở Việt Nam.
5. Người giàu tạo ra tiền. Hiểu biết tài chính giúp nhìn ra cơ hội mà người khác bỏ qua.
6. Làm việc để học, không phải để kiếm tiền. Chọn công việc giúp bạn học kỹ năng, đặc biệt là bán hàng và giao tiếp.

Tài sản và tiêu sản

Đây là ý tưởng mạnh nhất của sách. Theo Kiyosaki, tài sản là thứ đưa tiền vào túi bạn, tiêu sản là thứ lấy tiền ra khỏi túi bạn. Một căn nhà để ở, với khoản vay, thuế và chi phí bảo trì, lấy tiền ra khỏi túi bạn mỗi tháng, nên theo định nghĩa này nó là tiêu sản dù kế toán gọi nó là tài sản.

Sách mô tả “vòng luẩn quẩn chuột chạy”: lương tăng thì chi tiêu tăng theo, vay thêm để mua nhà to hơn, xe đẹp hơn, và người ta mãi phải chạy để trả nợ. Cách thoát ra là dùng một phần thu nhập để mua dần những tài sản tạo ra dòng tiền, cho tới khi dòng tiền đó đủ trang trải chi phí sinh hoạt.

Cách nhìn này rất hữu ích để tự kiểm tra thói quen chi tiêu. Nếu muốn bắt đầu từ những bước cơ bản, xem thêm bài quản lý tài chính cá nhân.

Những điểm cần đọc với con mắt phê phán

Dạy Con Làm Giàu cũng là cuốn sách bị phê phán nhiều:

• Người cha giàu có thể không có thật. Chưa có bằng chứng độc lập nào về nhân vật này, nên nhiều người coi đây là câu chuyện ngụ ngôn.
• Lời khuyên chung chung. Sách nói nên mua tài sản, nhưng hầu như không chỉ cách đánh giá một khoản đầu tư hay quản lý rủi ro.
• Đề cao vay nợ. Kiyosaki khuyến khích dùng tiền vay để đầu tư bất động sản, nhưng ít nói tới chuyện gì xảy ra khi thị trường đi xuống. Dùng đòn bẩy mà thiếu kiến thức là cách mất tiền nhanh nhất, dù là bất động sản hay forex.
• Gắn với luật Mỹ. Các phần về thuế và lập công ty khó áp dụng nguyên vẹn ở Việt Nam.

Có nên đọc cả bộ 13 tập?

Không cần: tập 1 là đủ để nắm tư tưởng chính, tập 2 đáng đọc thêm nếu bạn thích. Tập 2 (bản gốc Cashflow Quadrant) giới thiệu bốn nhóm người kiếm tiền: làm công, tự làm chủ, chủ doanh nghiệp và nhà đầu tư. Các tập sau đi vào từng chủ đề như đầu tư, kinh doanh, dạy con về tiền, nhưng phần lớn mở rộng và lặp lại ý của hai tập đầu. Hãy mua lẻ khi thật sự quan tâm một chủ đề, thay vì mua trọn bộ ngay từ đầu.

Lưu ý cho người quan tâm tới forex

Các khẩu hiệu như “tự do tài chính” hay “để tiền làm việc cho bạn” thường bị các đường dây đa cấp và sàn forex lừa đảo dùng để chiêu dụ người mới, với lời hứa lợi nhuận đều đặn mỗi tháng. Kiyosaki nói về việc xây dựng tài sản tạo dòng tiền, không phải về những gói đầu tư cam kết lãi. Nếu ai đó dùng ngôn ngữ của cuốn sách để mời bạn nạp tiền, hãy đọc bài cách tránh sàn forex lừa đảo trước.

Trading cũng không phải thu nhập thụ động. Nó là một công việc cần kỹ năng, vốn và quản lý rủi ro, và chỉ thật sự là “tài sản” khi bạn có lợi thế được kiểm chứng.

Kết luận

Tập 1 của Dạy Con Làm Giàu đáng đọc một lần, nhất là khi bạn mới bắt đầu tự quản lý tiền: nó thay đổi cách nhìn về lương, chi tiêu và tài sản một cách rất dễ nhớ. Hãy coi nó là cuốn sách mở mắt về tư duy, rồi học tiếp những cuốn có kiến thức đầu tư cụ thể hơn, như Nhà Đầu Tư Thông Minh hay Trên Đỉnh Phố Wall.