Review sách Trading In The Zone: tóm tắt và bài học cho trader

Nếu chỉ được chọn một cuốn sách về tâm lý giao dịch, phần lớn trader có kinh nghiệm sẽ chọn Trading In The Zone của Mark Douglas. Sách ra đời năm 2000, không có một biểu đồ hay setup nào, nhưng đến nay vẫn là cuốn được nhắc tới nhiều nhất khi ai đó hỏi: tại sao mình biết phải cắt lỗ mà vẫn không cắt?

Trading In The Zone nói về điều gì?

Mark Douglas bắt đầu từ một quan sát mà trader nào cũng từng gặp: hai người dùng cùng một phương pháp, cùng thị trường, cùng thời điểm, nhưng một người có lãi đều, người kia thua liên tục. Khác biệt không nằm ở kiến thức phân tích, mà ở cách mỗi người suy nghĩ về rủi ro và về kết quả của từng lệnh.

Theo tác giả, phần lớn trader nhìn mỗi lệnh như một bài kiểm tra xem mình đúng hay sai. Vì vậy lệnh thua bị cảm nhận như một thất bại cá nhân, kéo theo sợ hãi. Cũng vì sợ mà họ do dự không vào lệnh đúng tín hiệu, dời stop loss để “cho giá thêm cơ hội”, chốt lời quá sớm, hoặc vào lệnh lớn hơn để gỡ lại. Douglas gọi tên bốn nỗi sợ chính: sợ sai, sợ mất tiền, sợ lỡ cơ hội và sợ bỏ lại lợi nhuận trên bàn.

“The zone” trong tựa sách là trạng thái mà trader giao dịch không bị những nỗi sợ đó chi phối: nhìn thị trường khách quan, hành động theo kế hoạch, không cần thị trường chứng minh mình đúng.

5 sự thật cơ bản về thị trường

Phần cốt lõi của sách là 5 điều tác giả gọi là sự thật cơ bản. Chúng nghe đơn giản, nhưng cái khó là tin chúng thật sự, đến mức hành động của bạn thay đổi theo:

1. Bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra. Thị trường không nợ bạn điều gì, một mô hình đẹp đến đâu cũng có thể thất bại.
2. Bạn không cần biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo để kiếm tiền. Lợi nhuận đến từ một chuỗi lệnh, không đến từ việc đoán đúng một lệnh.
3. Thắng thua phân bổ ngẫu nhiên. Với bất kỳ lợi thế nào, bạn không biết lệnh tiếp theo thắng hay thua, chỉ biết tỷ lệ của cả chuỗi.
4. Lợi thế chỉ là xác suất cao hơn, không phải sự chắc chắn. Một setup có tỷ lệ thắng 60% vẫn sẽ có những chuỗi thua dài.
5. Mỗi khoảnh khắc trên thị trường là duy nhất. Biểu đồ hôm nay giống hôm qua không có nghĩa kết quả sẽ giống.

Khi thật sự chấp nhận 5 điều này, một lệnh thua không còn là bằng chứng bạn kém, mà chỉ là một kết quả bình thường trong phân bổ xác suất. Đó là lúc nỗi sợ mất đi lý do tồn tại.

Tư duy xác suất: hãy nghĩ như một sòng bạc

Ví dụ nổi tiếng nhất trong sách là sòng bạc. Sòng bạc không biết ván bài tiếp theo ai thắng, và cũng không cần biết. Họ chỉ cần một lợi thế nhỏ, áp dụng đều đặn trên hàng nghìn ván, và kiểm soát mức cược tối đa. Từng ván là ngẫu nhiên, kết quả cả năm thì gần như chắc chắn.

Douglas muốn trader nghĩ giống vậy:

• Một setup có lợi thế giống như luật chơi đem lại phần trăm nhỏ cho sòng bạc.
• Mỗi lệnh chỉ là một ván, không có ý nghĩa gì nếu đứng riêng.
• Rủi ro mỗi lệnh phải được xác định trước và đủ nhỏ để bạn chơi tiếp được đến khi lợi thế phát huy.

Điều này giải thích vì sao quản lý vốn và tỷ lệ risk/reward quan trọng không kém phương pháp vào lệnh: không có chúng, một chuỗi thua bình thường cũng đủ xóa tài khoản trước khi lợi thế kịp thể hiện.

7 nguyên tắc để giao dịch nhất quán

Từ tư duy xác suất, tác giả đúc kết 7 nguyên tắc mà theo ông một trader nhất quán luôn làm theo:

1. Tôi xác định lợi thế của mình một cách khách quan.
2. Tôi xác định trước rủi ro của mọi lệnh.
3. Tôi chấp nhận hoàn toàn rủi ro đó, hoặc sẵn sàng thoát lệnh.
4. Tôi hành động theo lợi thế, không do dự, không băn khoăn.
5. Tôi tự trả công cho mình khi thị trường cho phép.
6. Tôi liên tục theo dõi khả năng mắc sai lầm của bản thân.
7. Tôi hiểu những nguyên tắc này là bắt buộc và không bao giờ vi phạm.

Nguyên tắc thứ 3 là chỗ nhiều người vướng nhất. Đặt stop loss thì ai cũng làm được, nhưng chấp nhận thật sự rằng số tiền đó có thể mất, đến mức khi giá chạm stop bạn không thấy khó chịu, mới là điều sách muốn rèn.

Bài tập 20 lệnh

Phần thực hành đáng giá nhất là bài tập giao dịch theo mẫu 20 lệnh. Cách làm:

• Chọn một setup có lợi thế, định nghĩa rõ ràng đến mức không còn chỗ cho cảm tính.
• Viết sẵn quy tắc vào lệnh, điểm cắt lỗ, điểm chốt lời và khối lượng.
• Giao dịch đúng 20 lần liên tiếp theo quy tắc đó, không bỏ tín hiệu nào và không sửa quy tắc giữa chừng, dù gặp chuỗi thua.

Mục tiêu không phải để kiếm tiền trong 20 lệnh, mà để bạn tự trải nghiệm việc kết quả từng lệnh là ngẫu nhiên, và học cách hành động nhất quán bất kể lệnh trước thắng hay thua. Ghi lại từng lệnh trong nhật ký giao dịch sẽ giúp bạn thấy rõ lúc nào mình đã định phá quy tắc.

Áp dụng vào giao dịch forex như thế nào?

Đọc Trading In The Zone xong, bạn có thể bắt đầu ngay bằng vài thay đổi cụ thể:

• Cố định rủi ro mỗi lệnh theo phần trăm tài khoản (ví dụ 1%) và tính khối lượng bằng công cụ tính lot. Khi số tiền rủi ro đã được chấp nhận từ trước, việc chạm stop loss nhẹ nhàng hơn nhiều.
• Kiểm chứng lợi thế trước khi tin nó. Nếu chưa biết setup của mình có tỷ lệ thắng và kỳ vọng ra sao, hãy backtest trước. Không thể nghĩ theo xác suất khi bạn không biết xác suất là bao nhiêu.
• Đánh giá theo chuỗi, không theo từng lệnh. Xem lại kết quả sau mỗi 20 hoặc 30 lệnh thay vì mỗi ngày, để không vội vàng thay đổi phương pháp sau vài lệnh thua.
• Nhận diện nỗi sợ đang điều khiển mình. Vào lệnh muộn vì sợ lỡ sóng chính là FOMO, một trong bốn nỗi sợ Douglas mô tả. Gọi được tên nó là bước đầu để dừng lại.

Kết luận

Trading In The Zone không làm bạn giỏi phân tích hơn, và nếu chưa có một phương pháp có lợi thế thì đọc cuốn này cũng chưa giúp được nhiều. Nhưng khi bạn đã có phương pháp mà kết quả vẫn thất thường, đây gần như chắc chắn là cuốn sách bạn cần: nó chỉ ra rằng vấn đề nằm ở cách bạn nghĩ về từng lệnh, và đưa cho bạn cách luyện tập để sửa.