Review sách Bước Đi Ngẫu Nhiên Trên Phố Wall: vì sao rất khó thắng thị trường

Bước Đi Ngẫu Nhiên Trên Phố Wall (A Random Walk Down Wall Street) của Burton Malkiel, giáo sư kinh tế Đại học Princeton, ra đời năm 1973 và đã được tái bản hơn mười lần. Đây là cuốn sách kinh điển của trường phái cho rằng thị trường rất khó bị đánh bại, và người bình thường nên đầu tư vào quỹ chỉ số chi phí thấp thay vì cố chọn cổ phiếu hay đoán thời điểm. Với trader, đây là cuốn sách “phản biện” đáng đọc nhất.

Bước đi ngẫu nhiên là gì?

Bước đi ngẫu nhiên là ý tưởng cho rằng biến động giá ngắn hạn không thể dự đoán từ biến động trong quá khứ. Giá thay đổi khi có thông tin mới, mà thông tin mới thì xuất hiện ngẫu nhiên. Vì vậy biểu đồ giá hôm qua không cho biết chắc giá ngày mai sẽ đi đâu.

Malkiel có một câu nổi tiếng: một con khỉ bịt mắt ném phi tiêu vào trang báo chứng khoán cũng có thể chọn ra danh mục tốt không kém các chuyên gia. Câu này nghe như châm biếm, nhưng đằng sau là dữ liệu: phần lớn quỹ đầu tư chủ động không vượt được chỉ số thị trường trong dài hạn sau khi trừ phí.

Hai cách định giá và lịch sử các cơn sốt

Malkiel trình bày hai cách người ta định giá tài sản:

• Lý thuyết nền tảng vững chắc: mỗi tài sản có một giá trị thật dựa trên dòng tiền tương lai, giá sẽ dao động quanh giá trị đó. Đây là cơ sở của phân tích cơ bản.
• Lý thuyết lâu đài trên không: giá là thứ người khác sẵn sàng trả. Bạn mua không phải vì giá trị, mà vì tin sẽ có người mua lại với giá cao hơn.

Phần kể về các cơn sốt đầu cơ là phần hấp dẫn nhất sách: cơn sốt hoa tulip ở Hà Lan thế kỷ 17, bong bóng Biển Nam ở Anh, cơn sốt cổ phiếu công nghệ cuối thập niên 1990. Lần nào cũng có một câu chuyện hấp dẫn, giá tăng nhờ niềm tin vào “kẻ ngốc hơn” sẽ mua lại, và lần nào cũng kết thúc bằng sụp đổ.

Phê phán phân tích kỹ thuật và phân tích cơ bản

Đây là phần trader nên đọc kỹ nhất, dù có thể không đồng ý. Malkiel cho rằng:

• Phân tích kỹ thuật dựa trên giả định quá khứ lặp lại, nhưng các nghiên cứu ông dẫn ra cho thấy phần lớn quy tắc kỹ thuật không mang lại lợi nhuận vượt trội sau khi trừ chi phí giao dịch.
• Phân tích cơ bản có cơ sở hơn, nhưng các nhà phân tích thường dự báo sai lợi nhuận doanh nghiệp, và khi thông tin đã công khai thì giá phản ánh nó rất nhanh.

Sách trình bày ba mức của giả thuyết thị trường hiệu quả, và ở các bản tái bản sau có thêm phần tài chính hành vi, thừa nhận thị trường không hoàn toàn hiệu quả vì con người hành xử thiếu lý trí. Tuy vậy, Malkiel vẫn kết luận rằng những bất thường đó khó khai thác đều đặn sau chi phí.

Lời khuyên cho nhà đầu tư

Phần cuối sách rất thực tế:

• Mua quỹ chỉ số chi phí thấp thay vì cố chọn cổ phiếu. Ở Việt Nam, có thể tìm hiểu các quỹ ETF mô phỏng chỉ số.
• Phân bổ tài sản theo độ tuổi và khả năng chịu rủi ro: người trẻ có thể giữ tỷ trọng cổ phiếu cao hơn, người gần nghỉ hưu nên tăng phần an toàn.
• Đầu tư đều đặn theo định kỳ để không phải đoán thời điểm.
• Định kỳ cân bằng lại danh mục và giữ chi phí, thuế ở mức thấp nhất.

Bài học cho trader forex

Malkiel không viết cho trader, nhưng lập luận của ông là phép thử tốt cho bất kỳ ai tin rằng mình có lợi thế:

• Kiểm chứng lợi thế bằng dữ liệu. Một phương pháp chỉ đáng tin khi đã qua backtest và giao dịch thật đủ dài, không phải vì nó “trông hợp lý” trên biểu đồ.
• Tính đủ chi phí. Spread, phí hoa hồng và trượt giá có thể biến một phương pháp hòa vốn thành thua lỗ, giống như phí quản lý ăn mòn lợi nhuận của quỹ chủ động.
• Cẩn thận với các mẫu hình “luôn đúng” trong quá khứ. Nhiều mẫu hình chỉ đúng do may mắn trong một giai đoạn dữ liệu.

Kết luận

Bước Đi Ngẫu Nhiên Trên Phố Wall là cuốn sách nên đọc để đặt mọi niềm tin của mình vào phép thử. Nếu bạn là nhà đầu tư dài hạn, nó cho bạn một chiến lược đơn giản và hiệu quả. Nếu bạn là trader, nó buộc bạn trả lời câu hỏi khó nhất: lợi thế của mình có thật không. Đọc cùng Trên Đỉnh Phố Wall của Peter Lynch để thấy hai quan điểm đối lập về việc tự chọn cổ phiếu.